wereldeditie.nl

Een van de belangrijkste religieuze gebeurtenissen in Israël is Pesach, een beetje als Christelijk Pasen. Een week lang houdt het normale dagelijks leven op en viert men en masse dit met veel rituelen omgeven feest. Mijn vrouw Moria is officieel joods maar laat zich niet leiden door de bijbehorende voorschriften.

Pesach wordt vertaald als passover in het Engels en dat betekent weer zoiets als overgeslagen. Dit heeft te maken met de tiende plaag die de joodse god afriep over de Egyptenaren. Elke eerstgeboren zoon en dier werd gedood behalve die van de joden die het bloed van een lentelam op hun voordeur aanbrachten. Die deuren werden overgeslagen. In die tijd was god nog assertief. U heeft de film vast weleens gezien. Met Pesach wordt de vlucht van de joden uit Egypte herdacht.

Een belangrijk symbool is het matzebrood, ook verkrijgbaar in uw supermarkt. Een soort knapperige ongerezen cracker van flinke omvang. Juist om het niet rijzen is het te doen. Een jood mag tijdens Pesach niets eten of drinken dat op natuurlijke wijze gefermenteerd is. Dus de meeste brood- en gebaksoorten maar ook veel alcoholische dranken. Het bezit ervan is eveneens verboden. Enkele dagen voor Pesach zie je dan ook dat supermarkten en restaurants en masse alle betrokken waren uit hun etablissementen verwijderen. Natuurlijk wordt alles niet zomaar weggedonderd maar bijvoorbeeld tijdig in de uitverkoop gedaan of -indien mogelijk- opgeslagen en anders gedoneerd aan niet-gelovigen.

Particulieren doen middels een grote voorjaarsschoonmaak in essentie hetzelfde en zorgen dat zelfs de laatste kruimel uit huis verdwijnt. Op de avond voor Pesach gaat dan de heer des huizes of, in moderne gezinnen, de kinderen het hele huis door op jacht naar die achtergebleven kruimel. Echte hardliners doen dit met kaars, veer en houten lepel. Een kaars omdat kaarslicht het kleinste hoekje goed verlicht zonder schaduw te werpen. Met de veer wordt onder kasten en bedden geveegd en eventuele vondsten kunnen met de houten lepel worden opgeschept. Lepel en afval worden daarna verbrand.

Dat brengt me op een ander onderdeel. Voor iedere Pesach moet al het vaatwerk en bestek gereinigd worden omdat een jaar lang contact met gefermenteerde producten zijn sporen nagelaten zou hebben. Je ziet nu op tv veel reclames voor nieuw servies en bestek want het is er een mooi moment voor. Sommige orthodoxe joden brengen al hun vaatwerk naar restaurants of hotels die speciale extra hete schoonmaakbeurten aanbieden. Er zijn ook joden die zover gaan dat ze hun complete huisraad jaarlijks vervangen en het lege huis professioneel laten reinigen. Weer anderen boeken het gezin in een hotel voor de hele feestperiode en ontlopen zo de reinigingsplicht want ze zijn toch niet thuis.

Omdat het bezit van te fermenteren producten tegen de regels is moet een gelovige boer tijdelijk afstand doen van zijn akkers met graan of kelders met wijn. Hiervoor zijn speciale contracten ontworpen die de boer kan afsluiten met een niet-gelovige die daarin belooft goed voor de spullen te zorgen en alles direct na Pesach terug te geven.

Tijdens de belangrijkste Pesachmaaltijd (Peser) wordt allereerst een matze in stukken gebroken en verdeeld. Een stuk wordt bewaard en tijdens de maaltijd verstopt door de ouders. Na het eten gaan de kinderen op jacht en de vinder mag een cadeau vragen. Het teruggevonden stuk wordt bewaard tot volgend jaar en vervult dan een nieuwe rol.

Het eten is verder overvloedig maar moet wel voldoen aan voornoemde eisen. Onderdeel van de maaltijd en het eerst op tafel is het Sederbord met zes etenswaren die symbolisch zijn voor de exodus uit Egypte. Van elk wordt gegeten na het voorlezen van een bepaalde passage uit de Haggadah zoals bevolen in de Torah. Op het Sederbord liggen (vaak in vakjes op een speciaal stuk aardewerk)

1. Maror: bittere kruiden vanwege het bittere en harde van het slavenbestaan in Egypte.
2. Chazaret: idem,bijvoorbeeld bittere sla of wasabi.
3. Charoset: een zoete, bruine mix van gehakte noten, appel, kaneel en wijn symbolisch voor het cement dat gebruikt werd in Egypte.
4. Karpas: niet-bittere groente gedoopt in zout ter nagedachtenis aan de geplengde tranen
5. Z’roa: geroosterd lams-of geitenbot, of kipdeel. Wordt niet meer gegeten maar is alleen aanwezig sinds de herhaaldelijke vernietiging van de tempel van Jeruzalem.
6. Beitzah: hardgekookt ei als symbool van rouw. Wordt nog steeds geserveerd na een begrafenis.

Daarnaast horen er drie grote matzes op tafel te liggen. Elk van de ander gescheiden door een servet. Deze vervullen nog meer symboliek waaronder het breken en verstoppen dat ik eerder noemde.

In ieder geval moet iedereen vier glazen speciale rode wijn drinken. Kosher natuurlijk en het liefst onderuitgeleund op de linkerzij als Romeinen bij een drinkgelag. Kinderen krijgen druivensap.

Het gaat te ver alle overige details op te noemen. Geloof maar dat er heel wat moet gebeuren voordat je  aan de slag kunt met de echte maaltijd.

Vandaag is het nog een paar dagen voor dit festijn en we waren zojuist op de koffie bij een Marokkaanse familie die al ruim een generatie in Israël woont. Geen Berbers maar het type dat Franstalig in de grote steden is opgegroeid. De schoonzoon, Ilan, is chef de patisserie in een uitstekend restaurant in Parijs maar zo dicht tegen Pesach laat zijn geloof hem geen heerlijke gebakjes meer maken. We moesten het doen met crackers maar de gastvrijheid maakte veel goed.