Geen vreemde opmerking, want hij is gewend speelgoed te krijgen van blanke bezoekers van zijn moeder. Na een korte stilte, vervolgt hij:
Carole, in Holland, do they also have a chicken with a motor inside?’
Ik:
What do you mean, a chicken with a motor?
Bumi:
Just like toy-cars that have a motor that makes them move.
Ik:
Why do you like to know that?
Bumi:
Well, a chicken gives me food, so if you bring me one with a motor, then I put it in my plot. The other chickens will come to see it and then I have plenty chicken to eat!

De volgende dag zie ik een optreden van een muziek- en dansgroep, die zichzelf de ‘bringers of peace’ noemen. De kinderen dansen en worden begeleid door wat ouderen op trommel en fluit. Ze dansen verschillende dansen voor ons, waarbij ze om beurten de anderen leiden in het ritme. Het clubje staat onder muzikale leiding van een zwaar gehandicapte jongen, hij zit op een afstandje in zijn rolstoel mee te swingen. Ik kijk en zie een hoofd zonder nek en daaronder een minimaal rompje met anderhalve arm, 1 te kort beentje inclusief voet en 1 stompje.
De andere kinderen hielpen deze jongen altijd om zichzelf te verplaatsen door zijn rolstoel te duwen en op te tillen voor alle boomstronken, bruggetjes op de stoffige, zanderige weggetjes. Hij vertelt me via een vertaler, dat hij samen met deze kinderen anderen graag wil laten zien dat hij niet zielig en alleen maar afhankelijk is, maar dat ze samen spelen en dansen en muziek maken.

Terug in Accra bij Vic, zie ik mijn naamgenote Carol weer. Carol’s moeder probeert wat geld te verdienen met het verkopen van gebakken yam (een soort aardappel) en het wassen van kleding van huisgenoten. Carol’s vader, is Vic’s oom. Vic’s vader heeft het stel in huis opgenomen, omdat ze nergens in Accra terecht konden.

Het is een grote eer als een kind naar je vernoemd wordt, maar het betekent ook dat je hem/haar af geregeld iets moet geven. Een soort petekind dus. De (on)zin van speelgoed voor een kind in Afrika wordt in het Westen nogal eens overschat, ik zou liever op een andere manier bijdragen. Namaawu heeft me hierin geadviseerd. Carol’s ouders zullen nooit in staat zijn schoolgeld op te brengen voor haar en hierin ondersteunen zou een mooi gebaar zijn richting toekomst.
Ik vraag me ondertussen af wat voor consequenties het heeft als ik zorg voor het schoolgeld van Carol. Het meest lastige en minst wenselijke vind ik dat Carol mij in haar leven gaat zien als haar grote weldoener. De blanke tante die heeft gezorgd dat zij naar school gaat. Ze hoeft niet op te groeien met het beeld dat een blanke mevrouw geld heeft en geeft en met een soort van dankbaarheid naar mij (en het westen) kijken. Wat ik haar toewens is dat zij leert te vertrouwen op haar eigen kracht en mogelijkheden in dit leven. Daarom vind ik het voorbeeld van haar moeder als onderneemster zo ontzettend belangrijk en misschien nog wel belangrijker dan onderwijs op zichzelf.

Maar als ik deze gedachten buiten sluit en me onwetend opstel in de gewoonten en patronen in een land als dit, zie ik een meisje. Een schattig, vrolijk, actief, eigenwijs, intelligent karaktertje dat symbool stond voor mij ontmoeting met Ghana. Een meisje dat kan ontwikkelen met mijn hulp, misschien wel tot de onderneemster van de toekomst. Wie weet is zij over 20 jaar ook een onafhankelijke vrouw die haar eigen keuzes kan en mag maken….

Ik ben sinds afgelopen zaterdag terug in Nederland en word alweer geleefd door een drukke werkagenda. Maar ik heb afscheid genomen met de wetenschap dat de verbinding blijft. Zoals de wijze Bumi op dezelfde avond ook zijn hoofdje brak over de vraag wat het verschil is tussen en vriend en een beste vriend:
‘ A friend is someone that can be out of your live some years from now, but a best friend will always be there’ .

Ik heb besloten Carol te ondersteunen met schoolgeld, maar dan wel via Meet Africa. Mijn donatie loopt via deze organisatie en zij zorgen dat het geld op de plaats van bestemming terecht komt.
www.ontmoetafrika.nl / www.meetafrica.org

Vanmiddag tot en met morgen op naar Sognaayilli, het dorp nabij Tamale waar we het eerste toerismeproject gestart zijn. Moet toch minstens 1 keer zelf te gast zijn in het resultaat van het project dat ik in 2007 na onderzoek van een andere vrijwilliger, gestart ben met Meet Africa.

Namaawu geniet er zichtbaar van dat ik weer onderdeel van haar gezin ben. Elke ochtend ontbijt ik samen met haar en praten we over van alles en nog wat. Ze vertelde me bijvoorbeeld over haar maandelijkse bijeenkomst met een groep vrouwen die ze leidt. Ze is er op gebrand vrouwen te helpen om hun positie te verbeteren en ze praten over hun leven als tweede, derde of soms zelfs vierde vrouw.

Ze gaf me aan wat gefrustreerd te raken, omdat het ze niet lukt een oplossing te bedenken. Want als een vrouw besluit haar man te verlaten, is ze bijna altijd haar kinderen kwijt. Ook stuit ze op een hoop onbegrip van haar familie; zij moeten haar ineens weer onderhouden en zullen dit niet altijd doen. Veel vrouwen accepteren daarom de situatie zoals die is.

Toen ik aangaf aan Namaawu dat elke verandering begint met bewustwording door er over te praten en andere perspectieven te leren kennen, gaf ze terug: “Maar dat is toch nog geen oplossing!” Ze klaarde langzaam op toen ik uitlegde dat deze vrouwen nu dan misschien niet het vermogen hebben om de situatie te veranderen, maar dat ze door haar toedoen wel leren en weten dat er alternatieven zijn. Dat Namaawu’s eigen man en haar broers allemaal maar 1 vrouw hebben, omdat hun moeder (Kaka) dit altijd heeft aangemoedigd. Ze voegt er zelf stralend aan toe: En mijn zoons zullen ook maar 1 vrouw hebben, want dat breng ik ze bij!

Ghana ontwikkelt, thema’s verschuiven. Het gevolg van betere medicijnen en toegang hiertoe voor meer mensen, brengt nieuwe problemen met zich mee. Omdat de vrouwen sterker en gezonder blijven door de medicijnen, gaan ze weer relaties aan, veelal met getrouwde mannen en zonder bescherming. Op deze manier wordt de ziekte mogelijk zelfs meer verspreid dan voorheen.

De afgelopen jaren is er, vaak met behulp van buitenlandse fondsen, veel geinvesteerd in productie van allerlei materialen, groenten, etc. Echter, (de toegang tot) de afzetmarkt ontbreekt, dus mensen blijven zitten met overproduktie en komen alsnog geen stap verder. Vele mensen meer hebben onderwijs genoten, maar de arbeidsmarkt is zeer slecht en vele jongeren eindigen alsnog terug in hun dorp bij hun familie. Rijken worden rijker, velen hebben hun focus op het westen, een andere groep is zeer sterk gemotiveerd de armen zonder kansen verder te helpen.

Afgelopen week heb ik elke dag een gesprek kunnen plannen. Ik spreek met mensen in ‘een nieuw tijdperk’, die er op gebrand zijn hun land verder te helpen, die geloven in hun eigen kracht en mogelijkheden om te ontwikkelen. Die input van buitenaf wensen te benutten en als toegevoegde waarde zien, maar die zich niet afhankelijk willen opstellen. Eigenschappen die sterk aanwezig zijn bij de oprichters van Meet Africa. Ik besef nu meer dan ooit waar het mij allemaal om te doen was en is, toen en nu: ontmoeting werd ontwikkeling wordt ondernemerschap. 

Voor interculturele ontmoeting en activiteiten gericht op inkomsten voor de lokale bevolking: 

 www.ontmoetafrika.nl

We hadden ons oud&nieuw al gehad op tweede kerstdag in het dorpje Bongo. We waren gasten van de paramount chief van de regio (vergelijk burgervader van een verzameling dorpen). Bij aankomst worden we wederom hartelijk verwelkomd door de chief himself en zijn gevolg.

 Tijdens dit vuurfestival wordt het traditionele oude jaar afgesloten en het nieuwe ingeluid.

Na het avondmaal is het wachten op een teken van de chief dat het nieuwe jaar aangekondigd kan worden. Vol verwachting klopt ons hart dan ook. Eerst het startschot met een geweer/buks: KNAL! Een enorme terugslag en een hoop rook. Alle fakkels worden aangestoken. Je wenst elkaar een voorspoedig nieuwjaar door de fakkel boven de ander z’n hoofd rond te zwaaien. Als ook wij ‘gezegend’ zijn, wordt het vuur overgegeven aan de rest van het dorp. Onder luid gezang, getrommel en gegil gaat het overal rond. Met een tweede geweerschot wordt het teken gegeven de fakkels naar de rivier te brengen om te doven.

De volgende ochtend worden we alweer tegen 04.30u gewekt door trommels recht voor onze hutdeur. De dag van feest wordt aangekondigd. Om 09.00u begint een officiële ceremonie. Alle chiefs uit de regio komen hiervoor. Daarna barst tot laat in de avond een festival los met allerlei drum- en dansgroepen.

 We zitten en wachten. Tegen 11.00u. beginnen we toch wat geïrriteerd te worden van het hangen, maar vooral van het niet weten wanneer, waarvoor en waarop. Een typisch Hollands trekje, waar Ibrahim droog over opmerkt: “You do still realise that it is 09.00u African Time?”

Ruim over twaalven, lijkt er dan toch wat te gebeuren. Weer een buks die tevoorschijn komt, poging 5 lukt. Het sein voor de chief en zijn gevolg om de compound uit te komen. Als iedereen gesetteld is, begint de imam met de voorspellingen voor het nieuwe jaar. De boodschap is wat wisselend: eten in overvloed, maar ook veel ziekte bij met name de jonge, sterke mannen, vooral de ogen zullen zwaar te leiden hebben. Gelukkig kan dit voorkomen worden door een flinke offerande. Er volgt een aardige lijst: een paard, een stier, een gewaad, 4GHc (1 GHc = 0,50 euro) voor elke vrouw in het dorp, 7 GHc voor elke man, twee kippen……….en zo gaat het nog wel even door. De chief moet dit alles aanleveren, ook chiefs van omliggende dorpen laten wat geld achter. Na dit officiële gedeelte rest een dag van eten, dansen en feesten.

Moe en voldaan trekken we ons in de middag weer terug in de luxe sferen van het hotel en vooral: de tijd aan onszelf!

Sinds een paar dagen zit ik weer in Tamale. Met tas en al heb ik de stap over de drempel van mijn oude huis gezet, ik ben de komende dagen weer inwonend bij mijn familie. Van daaruit zoals gewoon was in de ochtend naar ‘the office’, hoewel ik deze keer niet al te veel werk zal verichten. Mijn fiets van toen is bewaard gebleven (gedoneerd om te verhuren aan gasten) en deze heeft me vandaag naar het internetcafe gebracht.

Langzaam rol ik weer in mijn leventje van toen, soms moet ik me bewust realiseren dat het dit keer maar voor heel even is….

Er gebeurt hier weinig aan ontwikkeling van buitenaf, het dorp ligt ongunstig voor lokale NGO’s. Ibrahim daarentegen heeft zijn hart en ziel bij dit dorp liggen en is vastbesloten zijn verworven kennis in te zetten voor, en vooral samen, met deze gemeenschap.

Ibrahim, medewerker van Meet Africa in Bolgatanga. Ik ging 1x per 6 weken met hem op pad. Uit die weken heb ik vele dierbare herinneringen. Het weerzien was ook dit keer hartverwarmend. Soms niet weten waar te beginnen om bij te praten, maar Ibrahim bovenal vol enthousiasme verhalend over zijn plannen in Karimenga.

In 2007 was ik de eerste blanke die hij hiermee naar toe nam om zijn boerderijtje te laten zien en uit te leggen wat hij voor ogen zag in de toekomst. Vele avonden hebben we gesproken over de manier waarop hij die dromen kan realiseren. Waardering voor deze man overheerst nu ik hem 3 jaar later weer zie en hoor, zelf zo veel verder ontwikkeld en bezig anderen hiervan te laten profiteren.

Een van Ibrahim’s dromen was het bouwen van een guesthouse in Karimenga. Het verblijf volledig in lokale stijl. Dit betekent een verzameling ronde, lemen hutten met rieten daken, geschakeld rondom een binnenplaats met in het midden een afdak. Een persoonlijke wasruimte naast de hut, afgeschermd door een muurtje.

Wassen met hulp van een emmer en kalebas (bakje). Toilet buiten de compound met de keuze hurken of zitten. Activiteiten voor de gasten zijn gericht op interactie met de lokale bevolking. Zo kun je vanalles leren over farming, met vrouwen het proces van bewerken van sheanuts (soort noten) mee doen, vissen en relaxen aan de rivier etc.

Het afgelopen jaar heeft Ibrahim samen met deelnemers van Ontmoet Afrika en de lokale gemeenschap neergezet wat er nu staat. Voor Ibrahim een symbool van verbintenis binnen de gemeenschap van het dorp en met alle gasten van daarbuiten. Eén droom is uitgekomen. Aankomend jaar richt hij zich op het opstarten van een boerengroep om gezamenlijk ‘organic farming’ te bedrijven. Hij wil ze hiermee leren hoe zij ook weg van de rivier het hele jaar door groenten kunnen verbouwen.

Op kerstavond zaten we rond een vuurtje onder de donkere sterrenhemel met uitzicht op de maan. Een vers geslachte kip boven het vuur als onderdeel van het avondmaal. Enkele mannen die Ibrahim helpen in en rondom het guesthouse, vergezelden ons.

Tegen de ochtend van eerste kerstdag ontwaken we met het Urbi et Orbi op z’n Ghanees. Een kerstboodschap gezongen door een sliert van mensen (christenen) die rondom het dorp lopen. De wens voor dit jaar was dat alle mensen, ongeacht het islamitische, traditionele of christelijke geloof, dit op een positieve manier belijden en er alles aan doen om een goed mens te zijn voor zichzelf en voor anderen.

In de namiddag met de truck door de bush om boomstammen te zoeken. Onderweg werden we vergezeld door de klanken van Guus Meeuwis. Ik hoor iemand zachtjes mee zingen. Verbaasd kijken Marcel en ik elkaar aan. We grinniken als blijkt dat de zanger in ons midden niemand minder dan Ibrahim is. Met Guus in de bush op eerste kerstdag…..wie had dat gedacht?

Na de ontvangst in de aankomsthal door een zingend en swingend koor, bogen van kerstlichtjes flikkerend in vijf kleuren en een uitgebreide knuffel van Vic, overviel me een vertrouwd gevoel. Ik ben terug, terug van weg geweest, en dat voelt gewoon en vanzelfsprekend op alle fronten.

Vic is een van de medewerkers van Meet Africa, zij woont in Accra en verzorgt de eerste opvang van deelnemers die vers komen ingevlogen vanuit Nederland. Na de rit door het chaotische en rumoerige verkeer, stond ik bij haar huis letterlijk oog in oog met het symbool van tijd: Carol. Twee jaar en drie maanden oud, geboren toen ik twee weken terug was in Nederland en naar mij vernoemd. Ze moest en zou aan me getoond worden door een trotse moeder. Een warm en gastvrij welkom in Accra .

De volgende dag 13 uur hobbelen in de bus om halverwege het land te komen, in Tamale. Voorkennis helpt: ‘zit en relax tot de bus eindelijk komt en vertrekt, zit en relax totdat je de eindbestemming hebt bereikt’. De gedachte aan power plate de luxe, zoals ik deze rit drie jaar geleden beschreef, doet me glimlachen.

Hoe bijzonder toen, hoe vanzelfsprekend nu dat het grootste gedeelte zeer slecht wegdek is en de zit af en toe erg ongemakkelijk. Ook worden we weer vergezeld door donderende preken op de radio, zeer duidelijk op de voor- en niet op de achtergrond. De troep van met name auto’s en de nog grotere hoeveelheid auto-onderdelen, valt ons op. Nogal een krom beeld van de werkelijkheid als je het nieuws van de klimaattop in Kopenhagen nog vers op je netvlies hebt.

Wij rijden zogenaamd energiezuinig, maar onze oude auto’s worden hier massaal gedumpt. Ghana ontwikkelt duidelijk. Overal waar niets was, staan nu nieuwe gebouwen, winkeltjes (lees containers), maar ook extra vuilnis kleurt het straatbeeld. Vodafone lijkt het land te hebben overgenomen: overal waar je kijkt vlaggen, borden en roodgekleurde huizen met hun logo. Ondertussen hap ik nog eens naar wat extra lucht, wennen aan de geur van vuren, uitlaatgassen en het stof van de Manhattanwind uit de Sahara , hoort bij het acclimatisatieproces.

Aangekomen in Tamale, twee dagen van ontmoeting en hereniging met alle even enthousiaste reacties. De moederoverste van mijn gastfamilie (De Taimako’s), ‘thanks God that I came back’. Bumi, mijn nu 6-jarige ‘ zoontje’, vliegt me om mijn nek. En zelfs mijn broodvrouwtje en de ober van mijn favoriete restaurant herkennen me en verwelkomen me alsof ik er gisteren nog was. Namaawu blijft herhalen hoe fijn ze het vindt dat ik er weer ben en hetzelfde geldt voor mij.

Terug in mijn gasthuis van toen, voorziet mijn gastvader ons á la minute van een preek. Hij is er niet over te spreken dat Marcel en ik EN niet getrouwd zijn EN nog steeds geen kind(eren) hebben. Het is onze plicht in ons korte leven te zorgen voor nageslacht. Daarvoor heeft God ons immers op de wereld gezet. Ik knik braaf en beloof beterschap, discussies met deze man kan ik beter uit de weg gaan. Hij is de baas in huis en dus ook over mij als ik te gast ben. Stiekem betrap ik mezelf op de gedachte: Het is maar voor even dit keer, maar wat een respect voor mezelf dat ik dit doorstaan heb….!

Het meest sprekende was tijdens een periode van ziekte. Ik had een darminfectie die onbehandelbaar leek en met alle wil van de wereld kon ik geen eten binnen houden. Zij voelde zich verantwoordelijk voor mij en wilde niet dat ik heimwee had naar Nederland. Dus wat deed ze: met de grootste inspanningen, toewijding en een flinke greep in haar geldbuidel, een soort van soepgroenten en aardappel voor me regelen. ‘With this, you don’t think at home’! En ik dacht bij de eerste geur: ‘Waarom heb je er in godesnaam weer die verrekte peper ingeknald?!’

Mijn naam is Carole Donkers, nu 33, en samen met Marcel woonachtig in Bovenkarspel. In 2007 vertrok ik voor 10 maanden naar het noorden van Ghana. Ik woonde in het gezin van Namaawu en werkte als vrijwilliger voor de organisatie Ontmoet Afrika/Meet Africa.

Namaawu was vaak als een moeder voor haar dochter, maar we waren bovenal twee vrouwen uit verschillende werelden. Wonend in het overwegend Islamitische Noorden, was ik blij dat ik als vrouw geboren ben in Nederland, in deze tijd met alle mogelijkheden. En toch, juist midden in het confronterende verschil tussen man en vrouw daar, leerde Namaawu mij dat je je niet hoeft te voegen naar ontstane (rol)patronen, maar dat je er doorheen kunt breken door te zijn wie je bent.

Namaawu (nu 40 jaar) heeft in haar jeugd ongeveer twee jaar basisschool gehad en kan niet lezen of schrijven. Zij werd alleenstaande moeder rond haar twintigste en voorzag in een inkomen als kapster met  haar eigen ‘barbershop’, zij wilde koste wat kost zelfvoorzienend zijn. Namaawu’s dochter Aisha die nu zelf 20 is, zit op de universiteit. Namaawu is zeer gedreven om Aisha de kansen te geven die zij zelf nooit heeft gehad. Begin 30 trouwde Namaawu met een Nigeriaanse man, net als zij een moslim. Met hem kreeg zij nog twee jongens, nu 6 en 3 jaar. Zij weigert haar man haar leven volledig te laten bepalen en zoekt, binnen de grenzen van het toelaatbare, de discussie op. Dit is uitzonderlijk in de overwegend traditionele en islamitische samenleving van Noord-Ghana.  Zij is (tot heden) zijn enige vrouw en ze is fervent voorstander van monogamie. In de dorpen in de regio, gaat zij ook het gesprek aan met de mannen en vrouwen met als doel polygamie te ontmoedigen en geboortebeperking te stimuleren.

Namaawu, vrouw met humor, passie, gedrevenheid, vechtlust  en met onzekerheden. Maar bovenal is zij een vrouw die droomt, die gelooft en die realiseert. Ik heb zin om haar weer te zien!

De komende zes weken kun je me volgen tijdens mijn weerzien en tijdelijke verblijf in de regio die voelt als een tweede thuis.